Είναι γενικά παραδεκτό ότι η «Ακρίδα», το χαρακτηριστικό αυτό τραγούδι του ρεπερτορίου του
Σιφναίικου γλεντιού, προήλθε από εμβατήριο το οποίο εμφανίστηκε περί το 1860 και σχετιζόταν με τη
λαϊκή εξεγέρση που είχε τελικά στόχο τη βασιλεία του Όθωνα. Σημειώνει η κ. Σταθώ Ματζουράνη, στα
Σιφναϊκά Νέα, τον Οκτώβριο του 1999:
«Ποιος ήταν όμως ο στιχουργός αυτού του τραγουδιού; Μερικοί υποστηρίζουν ότι τους στίχους έγραψε
ο Αλέξανδρος Σούτσος, γνωστός τότε για την αντιμοναρχική του δραστηριότητα και την αθυροστομία
του για τα οποία φυλακίστηκε κιόλας. Υπάρχουν όμως και διαφορετικές απόψεις, σοβαρές, που λένε
ότι τους στίχους του αγωνιστικού αυτού τραγουδιού έγραψε ο γνωστός τότε δημοσιογράφος και
ποιητής Σοφοκλής Καρύδης. Αυτό αναφέρει και ο ιστορικός Δημήτριος Φωτιάδης στο βιβλίο του «Η
έξωση του Όθωνα».»
Λίγα είναι γνωστά για το πώς πλάστηκε η μελωδία του τραγουδιού αυτού. Σημειώνει πάλι η κ.
Ματζουράνη, το 1999:
«Ο συνθέτης της μουσικής δεν είναι γνωστός. Μερικοί υποστηρίζουν ότι η μουσική προέρχεται από ένα
ξένο τραγούδι».
Η μουσική της «Ακρίδας» καταγράφηκε στη συλλογή τραγουδιών του Α. Σιγάλα το 1880 (Συλλογή
Εθνικών Ασμάτων Περιέχουσα Τετρακόσια Άσματα Τονισθέντα υπό του Εκ Θήρας Μουσικοδιδασκάλου
Αντωνίου Ν. Σιγάλα, Αθήνα 1880), στο βυζαντινό σύστημα τονισμού, χωρίς όμως να δίνονται
πληροφορίες για την προέλευσή της και ιδιαίτερα για τον συνθέτη της.
Tο 1890 κυκλοφόρησε το βιβλίο «Πεζοπορία από Πατρών εις Τρίπολιν», του γιατρού Χ. Π. Κορύλλου
[1842-1930], σημαντικής μορφής των Πατρών. Πρόκειται περί ταξιδιωτικού βιβλίου όπου ο συγγραφέας
παραθέτει τις εντυπώσεις του κατά τη διαδρομή αυτή. Στο πλαίσιο αυτό διηγείται και περιστατικό από
τη διαμονή του στην Τρίπολη. To περιστατικό αφορά διασκέδαση σε κεντρικό υπαίθριο χώρο της
Τρίπολης με συμμετοχή μουσικών του δήμου. Εδώ είναι ενα απόσπασμα:
“…άπαντες οι δημοτικοί υπάλληλοι θέλοντες και ούτοι να συνεορτάσωσιν [] συνήχθησαν τη εσπέρα του
Σαββάτου [] και μετά προεισαγωγικά τινα ανακρούσματα μοίρας των του δήμου μουσικών, των
φερόντων τα βαρυηχότερα μετάλλινα μουσικά όργανα [] ήρξαντο συνάδοντες, δήθεν, τα υπό των
μουσικών ανακρουόμενα μέλη, εγχώρια ή ξένα, μηδέ τού Ριγολέττου αυτού εξαιρουμένου, ιδίως τού
άσματος “Caro nome che il mio cuor”, ού την μουσικήν εδανείσθη ο τονίσας το ηρωικόν τής
Οκτωβριανής τού 1862 μεταπολιτεύσεως εμβατήριον, “Εως πότε η ξένη ακρίδα”, επιθυμήσας ίσως
τήν εγχωρίαν, ήτις ου παύεται έκτοτε εξασκούσα ανενδότως το ακριδικόν αυτής έργον”.
Εδώ λοιπόν βρίσκουμε την πληροφορία ότι η μουσική της «Ακρίδας» συνδέεται με άρια από την
γνωστότατη όπερα του Giuseppe Verdi, Rigoletto. Η όπερα αυτή πρωτοπαρουσιάστηκε στη Βενετία το
1851.
Εδώ είναι η άρια “Caro nome” με την Μαρία Κάλλας:
Αν κάποιος είναι ανυποψίαστος, ίσως είναι δύσκολο να συνδέσει την άρια αυτή με την «Ακρίδα», όπως
την παίζουμε, εδώ στη Σίφνο, στα βιολιά. Έχοντας αυτήν την πληροφορία όμως, μπορούμε να
εντοπίσουμε σημεία που θυμίζουν την «Ακρίδα». Συνεπώς, το ξένο τραγούδι που αναφέρει η κ.
Ματζουράνη, μπορούμε να πούμε ότι είναι το “Caro nome”.
Προς το παρόν, δεν είναι γνωστός ποιος ήταν αυτός ο οποίος έκανε την διασκευή της άριας σε
εμβατήριο. Και βέβαια, πώς από εμβατήριο, κατέληξε σε χορευτικό συρτό όπως επιβιώνει μέχρι σήμερα
στα Σιφναίικα γλέντια.
Κλείνοντας, να σημειώσουμε ότι η «Ακρίδα», όπως τραγουδιέται στη Σίφνο, ξεκινά συνήθως με την
στροφή:
«Τα πουλιά που πετούν στον αέρα,
δεν φοβουνται κανένα καιρό.
Μόνο φοβούνται μπαρούτι και σκάγια
κι ένα νέον καλό κυνηγό»
Η στροφή αυτή δεν έχει καμιά εννοιολογική σχέση με τις υπόλοιπες της «Ακρίδας» ενώ εμφανίζεται σε
επτανησιακές καντάδες με άσχετο περιεχόμενο. Η μόνη σχέση με την «Ακρίδα» είναι το μέτρο των
στίχων. Φαίνεται ότι οι εμπειρικοί μουσικοί της Σίφνου εκείνη την εποχή, πάντρεψαν στίχους από
διαφορετικά στιχουργήματα και κατέληξαν στο μόρφωμα που ξέρουμε σήμερα.
Γιάννης Ν. Σανάκης
Πηγή φωτογραφίας: el.wikipedia.org
