Ηλιοστάσιο ονομάζεται η χρονική στιγμή που η Γη, και πιο συγκεκριμένα ο άξονας της, βρίσκεται στραμμένος κοντύτερα ή μακρύτερα από τον Ήλιο, κατά την ετήσια τροχιά του πλανήτη μας γύρω από αυτόν που διαρκεί περίπου 365 μέρες.
Οι εποχές της Γης οφείλονται στο γεγονός ότι ο άξονας περιστροφής του πλανήτη μας δεν είναι κάθετος στο επίπεδο περιφοράς του γύρω από τον Ήλιο. Συγκεκριμένα σχηματίζει γωνία περίπου 23° που επιστημονικά ονομάζεται λόξωση της εκλειπτικής.
Τα ηλιοστάσια και οι ισημερίες σηματοδοτούν τις τέσσερις εποχές του χρόνου, οι οποίες σχηματικά φαίνονται στην παρακάτω εικόνα όπως τις βλέπουμε από το βόρειο ημισφαίριο της Γης.
Χειμερινό ηλιοστάσιο 2019: Η μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου 22 Δεκεμβρίου
Τις μέρες εκείνες ο ήλιος βρίσκεται στην ουσία στο πιο ψηλό ή στο πιο χαμηλό σημείο του ουρανού κατά το μεσημέρι, όπως φαίνεται από τη Γη
Στο χειμερινό ηλιοστάσιο ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά, για αυτό η νύχτα είναι μεγάλη και η μέρα μικρή σχεδόν σε ολόκληρο τον πλανήτη μας, με εξαίρεση τους δύο τροπικούς κύκλους.
Η μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου 22 Δεκεμβρίου
Την Κυριακή 22 Δεκεμβρίου 2019 στις 04:19 ώρα Ελλάδας, ο Ήλιος θα βρίσκεται στο χειμερινό ηλιοστάσιο που σημαίνει ότι ξεκινά αστρονομικά ο χειμώνας στο βόρειο ημισφαίριο, όπου ανήκει και η Ελλάδα.
Για περιοχές της Γης εκτός των Τροπικών (δηλαδή με γεωγραφικό πλάτος μεγαλύτερο από 23.5 μοίρες ή μικρότερο από -23.5 μοίρες),
τα ηλιοστάσια είναι επίσης οι ημέρες κατά τις οποίες ο Ήλιος φτάνει το ψηλότερο (θερινό ηλιοστάσιο) ή το χαμηλότερο σημείο (χειμερινό ηλιοστάσιο) που έχει το μεσημέρι στη διάρκεια ενός χρόνου.
Η ημέρα του ηλιοστασίου είναι είτε η μεγαλύτερη (το Καλοκαίρι-Θερινό ηλιοστάσιο) είτε η μικρότερη (το Χειμώνα-Χειμερινό ηλιοστάσιο) μέρα του έτους για όλες τις περιοχές της γης εκτός από τους Τροπικούς.
Η λέξη «ηλιοστάσιο» προέρχεται από το «ήλιος» και το «στέκομαι»/«στάση» επειδή κοντά στα ηλιοστάσια (λίγες ημέρες πριν ή μετά) ο Ήλιος φαίνεται να επιβραδύνει τη φαινομενική κίνησή του προς τα βόρεια ή προς τα νότια (κίνηση στην απόκλιση), μέχρι που την ημέρα του ηλιοστασίου αυτή η κίνηση μηδενίζεται και αντιστρέφεται.
Τα ηλιοστάσια, όπως και οι ισημερίες, συνδέονται αναπόσπαστα με τις εποχές του έτους. Σε κάποιες χώρες ή γλώσσες θεωρείται ότι αρχίζουν ή διαχωρίζουν τις εποχές, ενώ σε άλλες θεωρούνται τα κέντρα τους.
Χειμερινό ηλιοστάσιο και άγιος Σπυρίδωνας
Χειμερινό ηλιοστάσιο 2019: Η μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου 22 Δεκεμβρίου
Σύμφωνα με την παράδοση, οι μέρες αρχίζουν να μεγαλώνουν σπυρί – σπυρί μετά την εορτή του Άγιου Σπυρίδωνα στις 12 Δεκεμβρίου.
Στην πραγματικότητα, οι μέρες όντως αρχίζουν να μεγαλώνουν, μόνο που αυτό συμβαίνει λίγες μέρες αργότερα, δηλαδή μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο.
Τότε παρατηρείται η μεγαλύτερη σε διάρκεια νύχτα του έτους, ενώ παράλληλα, σηματοδοτείται η έναρξη του χειμώνα.
Με άλλα λόγια, το χειμερινό ηλιοστάσιο είναι η επιστημονική εξήγηση ενός φαινομένου που η Ορθόδοξη παράδοση απέδιδε στον Άγιο Σπυρίδωνα.
Πότε πέφτει το χειμερινό ηλιοστάσιο
Πότε πέφτει το χειμερινό ηλιοστάσιο Το χειμερινό ηλιοστάσιο δεν έχει συγκεκριμένη ημερομηνία κάθε χρόνο ακριβώς όπως και το Πάσχα.
Αυτό οφείλεται στον τρόπο που υπολογίζουμε τις ημέρες στο Γρηγοριανό ημερολόγιο. Συνήθως πέφτει στις 21 Δεκεμβρίου.
Μερικές φορές (συνήθως κάθε 4-5 χρόνια) συμβαίνει την 22η μέρα του τελευταίου μήνα του έτους και πολύ σπάνια πέφτει στις 20 ή στις 23 Δεκεμβρίου.
Φυσικά λόγω διαφοράς ώρας οι μέρες αυτές διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Ας αναφέρουμε κάποιες ημερομηνίες ενδεικτικά για τη χώρα μας:
Χειμερινό ηλιοστάσιο 2019: Κυριακή 22 Δεκεμβρίου και ώρα 04:19
Χειμερινό ηλιοστάσιο 2020: Δευτέρα 21 Δεκεμβρίου και ώρα 10:03
Το γεγονός αυτό θεωρούνταν πολύ σημαντικό, για αυτό και από την αρχαιότητα υπήρχε η λατρεία του Ήλιου που γιορτάζονταν τις τελευταίες μέρες του Δεκέμβρη.
Κάποιοι μάλιστα, παραλληλίζουν την γιορτή αυτή με τα Χριστούγεννα, την μεγάλη γιορτή του Χριστιανισμού, υποστηρίζοντας ότι τα Χριστούγεννα αντικατέστησαν κατά κάποιο τρόπο τη λατρεία του ήλιου με αυτή του Θεανθρώπου.
