Τα ελαιόλαδα που έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε ελαιοκανθάλη (πιο πικρή γεύση, κάψιμο στον λαιμό) συνδέο-νται με μειωμένο κίνδυνο για καρκίνο, νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες νευροεκφυλιστικές ασθένειες
H μεσογειακή διατροφή θεωρείται από τους επιστήμονες η πιο υγιεινή στον κόσμο, γεγονός το οποίο δικαιολογεί το μεγάλο προσδόκιμο ζωής που παρατηρείται τις χώρες της Μεσογείου, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ισπανία και φυσικά η Ελλάδα. Μία από τις πρώτες μελέτες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη δεκαετία του ’60, η γνωστή ως «μελέτη των 7 χωρών», είχε ιδιαίτερη σημασία για τη χώρα μας, η οποία αποτελούσε μία από αυτές τις επτά χώρες και συμμετείχε με χωριά της Κρήτης και της Κέρκυρας. Διαπιστώθηκε ότι οι Κρήτες και οι Κερκυραίοι νοσούσαν σπάνια από καρδιαγγειακά νοσήματα και ζούσαν περισσότερο από τους λαούς της B. Ευρώπης και της B. Αμερικής, κάτι το οποίο αποδόθηκε στη διατροφή και κυρίως στο ελαιόλαδο. Από τότε πολυάριθμες έρευνες έχουν εκπονηθεί, τα αποτελέσματα των οποίων καταδεικνύουν συνεχώς νέες ευεργετικές ιδιότητες της μεσογειακής διατροφής και κυρίως του ελαιολάδου. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, μάλιστα, της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ καθώς και του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης -τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύονται στο τελευταίο τεύχος της επιθεώρησης «Nature»- διαπιστώθηκε ότι το ελαιόλαδο περιέχει μια φυσική ουσία, την κουερσετίνη, η οποία αυξάνει σημαντικά (έως και 70%) τη διάρκεια ζωής της μαγιάς, η οποία μοιράζεται πολλά γονίδια με τον ανθρώπινο οργανισμό.
Η μεσογειακή διατροφή, όπως είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο, μπορεί να αποτελέσει προστατευτική ασπίδα κατά πολλών παθήσεων μεταξύ των οποίων και ο καρκίνος. Σε επιδημιολογικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν έχει παρατηρηθεί ότι σε πληθυσμούς των οποίων η διατροφή βασίζεται σε λαχανικά και φρούτα, τα περιστατικά καρκίνου που παρατηρούνται είναι σημαντικά μειωμένα. Αυτό οφείλεται κυρίως, όπως εξηγεί στην «K» ο διαιτολόγος κ. Τάσος Παπαλαζάρου, στο γεγονός ότι τα λαχανικά είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά συστατικά, όπως είναι οι αντιοξειδωτικές βιταμίνες (C, E, A), τα φλαβονοειδή (που περιέχονται και στο ελαιόλαδο) και τα ιχνοστοιχεία (ψευδάργυρος). Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι σε μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στα συστατικά αυτά χωριστά, όπως επισημαίνει ο κ. Παπαλαζάρου, διαπιστώθηκε ότι την προστατευτική ασπίδα κατά του καρκίνου δημιουργεί ο συνδυασμός των παραπάνω συστατικών, αφού σε κάθε ένα χωριστά δεν παρατηρήθηκε καμία προστατευτική ιδιότητα κατά του καρκίνου. Σημαντικός ο ρόλος της μεσογειακής διατροφής και στην πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων τα οποία, παρά την πρόοδο της ιατρικής, εξακολουθούν να έχουν μεγάλη θνητότητα (αριθμός θανάτων ανά 1.000 ασθενείς), γεγονός το οποίο οφείλεται κυρίως στην απουσία της πρόληψης – αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου στον δυτικό κόσμο, ενώ έπονται ο καρκίνος και τα εγκεφαλικά. Το ελαιόλαδο, που είναι η κύρια πηγή λιπαρών της μεσογειακής δίαιτας, αποτελείται από μονοακόρεστα λιπαρά οξέα τα οποία μειώνουν την LDL-χοληστερόλη, ενώ σέβονται τη λεγόμενη «καλή», την ΗDL-χοληστερόλη, σε αντίθεση με τα πολυακόρεστα λιπαρά των σπορελαίων που προκαλούν μικρή μείωση της ΗDL-χοληστερόλης. «Μεγαλύτερη σημασία έχει η ποιότητα των λιπών που λαμβάνει ο οργανισμός απ’ ό,τι η ποσότητα», εξηγεί ο κ. Χρήστος Πίτσαβος, αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης. Οι αντιοξειδωτικές ουσίες που διαθέτει το ελαιόλαδο προστατεύουν από την αθηροσκλήρωση, λόγω της αντιθρομβωτικής τους δράσης και βελτιώνουν τη λειτουργικότητα του ενδοθηλίου των αγγείων, ενώ μειώνουν σημαντικά την εμφάνιση της στεφανιαίας νόσου.
Παράλληλα, η δίαιτα υψηλού υδατανθρακικού περιεχομένου (βασισμένη σε δημητριακά, λαχανικά και φρούτα), καθώς και η κατανάλωση ελαιολάδου (μονοακόρεστα λιπαρά οξέα) είναι απαραίτητες για τους διαβητικούς. Αποτελούν χρήσιμα μη φαρμακευτικά μέτρα για τη βελτίωση των επιπέδων των τριγλυκεριδίων και του ορού γλυκόζης, καθώς και του μετά το γεύμα ορού ινσουλίνης, ενώ θεωρείται ο πιο λογικός τρόπος αντικατάστασης τροφών πλούσιων σε κορεσμένα λίπη και χοληστερόλη που είναι απαγορευμένα στους πάσχοντες από διαβήτη. Οι ευεργετικές δράσεις της μεσογειακής διατροφής και του ελαιολάδου δεν σταματούν εδώ, όμως. Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε, τον περασμένο Οκτώβριο, σε ένα από τα πλέον έγκυρα επιστημονικά περιοδικά, το «Gastroenterology», παρατηρείται μικρότερη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου στομάχου σε ομάδες που ακολουθούσαν μεσογειακή δίαιτα για περισσότερο από 20 χρόνια, γεγονός το οποίο οφείλεται κυρίως στο ότι το ελαιόλαδο διευκολύνει τους μηχανισμούς του πεπτικού συστήματος.
Η πρόταση για το Κέντρο Ελιάς στους Δελφούς ενισχύθηκε από την παρουσία του δημάρχου Δελφών Θανάση Παναγιωτόπουλου. Στις προτάσεις περιλαμβάνεται η δημιουργία ενός μουσείου ελιάς και ελαιουργίας, ενώ ο γνωστός Ελληνας σεφ Ηλίας Μαμαλάκης, ο οποίος συμμετείχε στο συμπόσιο, πρότεινε να μην υπάρχει μόνο μια τυπική παρουσίαση, αλλά οι επισκέπτες να μοιράζονται μία σειρά από εμπειρίες σχετικά με την ελιά, μεταξύ αυτών και γευστικές συνθέσεις.
«Η μεγαλύτερη κρίση στη δημόσια υγεία προκαλείται σήμερα από τη διατροφή, τον διαβήτη και τις καρδιαγγειακές παθήσεις», σημείωσε ο Sten Vermund, κοσμήτορας της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Γέιλ. Πλήθος εισηγήσεων ανέδειξε τη θετική επίδραση του ελαιολάδου.
Ιδιαίτερα τα ελαιόλαδα που έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε ελαιοκανθάλη (έχουν πιο πικρή γεύση και αφήνουν ένα κάψιμο στον λαιμό) συνδέονται με μειωμένο κίνδυνο για καρκίνο, νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες νευροεκφυλιστικές ασθένειες και πρόσθετη προστασία από ιούς, είπε ο Cather Peyrot Des Gachons του ερευνητικού κέντρου Monell Chemical Senses στη Φιλαδέλφεια. Τον ρόλο του ελαιολάδου ως «ασπίδας» σε νευροεκφυλιστικές νόσους υπογράμμισε και ο Amal Kaddoumi, καθηγητής της Φαρμακευτικής Σχολής Harrison στο πανεπιστήμιο Auburn.
Τα ελληνικά ελαιόλαδα έχουν αυξημένες συγκεντρώσεις ελαιοκανθάλης, αυτής της «θαυματουργής ουσίας», σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Δημήτρη Κουρέτα, που επίσης ήταν εισηγητής στο συμπόσιο. «Η ελληνική παρουσία είχε πολύ θετικό αντίκτυπο. Αναδείχθηκαν η σοβαρή ερευνητική δουλειά που γίνεται στην Ελλάδα, καθώς και η ποιότητα του ελληνικού ελαιολάδου», σημείωσε ο κ. Βασιλείου.
Το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο είναι ένα «σούπερ φαγητό», λόγω της ελαιοκανθάλης και της ελαιολίδης, που συνδέεται με τη μείωση της υπέρτασης, είπε ο Προκόπης Μαγιάτης, αν. καθηγητής στο Τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ.
Ανερχόμενη αγορά
Την ιδιαίτερη σημασία της εκπαίδευσης των καταναλωτών, ακόμα και στις παραδοσιακές χώρες παραγωγής ελαιολάδου, όπως η Ελλάδα, σημείωσε η Μαρία Καψοκεφάλου, καθηγήτρια στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, αναφέροντας πως η κατανάλωση ελαιολάδου έχει μειωθεί κατά 50% στην Κρήτη από το 1960.
Οι ΗΠΑ είναι ανερχόμενη αγορά για το ελαιόλαδο, καθώς υπολογίζεται πως περίπου το 40% κάνει τακτική χρήση. «Αν προσχωρούσε στη μεσογειακή διατροφή επιπλέον 20% του πληθυσμού, θα εξοικονομούσαμε 20 δισεκατομμύρια δολάρια από τη μείωση των συμπτωμάτων στις δέκα βασικότερες ασθένειες», σημείωσε ο Joseph Profaci της Βορειοαμερικανικής Ενωσης Ελαιολάδου.
Ιδιαίτερη αίσθηση έκανε η παρουσίαση του βιολογικού αγροκτήματος Ατσάς στην Κύπρο, το οποίο αναπτύσσεται σε μια άνυδρη περιοχή. Εκεί καταβάλλεται προσπάθεια για τη συγκράτηση των ομβρίων υδάτων, αλλά και για τη δημιουργία γόνιμου εδάφους. Οι πειραματισμοί στον Ατσά είναι μια έκφραση της προσπάθειας πολλών παραγωγών να ανεβάσουν με φυσικούς τρόπους τα επίπεδα των πολύτιμων πολυφαινολικών ενώσεων στον καρπό της ελιάς.
Η παραγωγή ελαιολάδου δεν είναι χωρίς προβλήματα. Ενα από τα πιο σημαντικά είναι τα απόβλητα των ελαιοτριβείων (κατσίγαρος), που επιφέρουν σοβαρή επιβάρυνση του περιβάλλοντος και της γης. Ο Δημήτρης Κουρέτας παρουσίασε στο συμπόσιο σχέδιο για τη δημιουργία ζωοτροφών χαμηλού κόστους που περιέχουν το ελαιοπυρήνα, με αποτέλεσμα διπλό όφελος: και περιορίζονται τα απόβλητα και βελτιώνεται η διατροφή των ζώων, με στοιχεία αντιοξειδωτικά.
Αλλες εισηγήσεις στο πολύ ενδιαφέρον συμπόσιο αναφέρθηκαν στην ανάγκη να διατηρηθούν ιστορικοί αιωνόβιοι ελαιώνες και να προστατευθούν από επιβλαβείς οργανισμούς, ασθένειες και πυρκαγιές, καθώς και στην προσπάθεια καταγραφής των γενετικών ιδιοτήτων των περίπου 1.000 ποικιλιών.
Τη δεύτερη ημέρα του συμποσίου υπήρξε εμβάθυνση στους τέσσερις τομείς που θα αποτελέσουν τις κύριες ομάδες του προτεινόμενου ινστιτούτου. Το διήμερο συμπόσιο κορυφώθηκε με δείπνο από τον διακεκριμένο στις ΗΠΑ σεφ Μιχάλη Ψυλάκη.
